Προς την αρχή του τέλους

Tου Σταθη Ν. Καλυβα*

Οι εκλογές είχαν τρεις θριαμβευτές: Τσίπρα, Καμμένο και Μιχαλολιάκο.

Ηττήθηκαν το κομματικό σύστημα και ο απολογισμός της τελευταίας τριακονταετίας, θριάμβευσε όμως το πνεύμα της. Την ερμηνεία του παραδόξου αυτού διευκολύνει η αναφορά στις τρεις διαστάσεις της ελληνικής κρίσης.

Η πρώτη διάσταση της κρίσης ήταν η οικονομική, που εκδηλώθηκε τον Μάιο του 2010, όταν οι αγορές έπαψαν να δανείζουν την Ελλάδα και η χώρα βρέθηκε μπροστά στη χρεοκοπία, την οποία απέφυγε εξαιτίας του Μνημονίου. Η οικονομική κρίση συναρτάται με διεθνείς και ευρωπαϊκές δυναμικές, αλλά απέκτησε τη συγκεκριμένη χροιά της, που τη διαφοροποιεί από άλλες ευρωπαϊκές χώρες, λόγω των ιδιαιτεροτήτων της ελληνικής πολιτικής οικονομίας.

Η δεύτερη διάσταση είναι πολιτική και εκφράστηκε απόψε με τον καταποντισμό των δύο κυρίαρχων κομμάτων της Μεταπολίτευσης, που οδήγησαν στη χρεοκοπία, αποτυγχάνοντας παταγωδώς και να τη διαχειριστούν. Σε όλες τις δημοκρατίες, το πολιτικό κόστος της διαχείρισης των μεγάλων οικονομικών κρίσεων βαραίνει τα κυβερνητικά κόμματα, σπάνια όμως φθάνει ώς την κατάρρευση του κομματικού συστήματος. Το εκλογικό αποτέλεσμα επιδέχεται πολλές ερμηνείες: καταδίκη της διαχείρισης Ν. Δ. -ΠΑΣΟΚ, αλλά και συνέπεια της εξαΰλωσης της νομιμοποιητικής τους βάσης, δηλαδή του πελατειακού συστήματος, που χάνοντας τη χρηματοδότησή του, κατέρρευσε. Καταδίκη και του Μνημονίου, χωρίς όμως να είναι σαφές αν αυτό σημαίνει επιλογή της χρεοκοπίας, έξοδο από το ευρώ ή απλώς τυφλή (και άρα αδιέξοδη) διαμαρτυρία απέναντι στην οικονομική δυσπραγία.

Η τρίτη διάσταση είναι ιδεολογική και εξηγεί το παράδοξο της ταυτόχρονης καταδίκης της Μεταπολίτευσης και του θριάμβου του πνεύματός της. Αν ο λαϊκισμός παρείχε τη μόνη γλώσσα για την καταδίκη της μήτρας που τον γέννησε, αυτό οφείλεται στο ότι καλλιεργήθηκε με μεγάλη συνέπεια και σε βάθος τριακονταετίας από το κράτος, τις ελίτ, την παιδεία και τα ΜΜΕ. Είναι ο λόγος που αναφέρεται σε χούντες, υποτέλειες, Τσολάκογλου, ανατροπές και αντιστάσεις. Είναι η καλλιέργεια της πεποίθησης πως για όλα φταίνε οι άλλοι και πως υπάρχουν εύκολοι δρόμοι, που υπόσχονται ευημερία δίχως θυσίες. Είναι ο λόγος της δημαγωγίας και της αμετροέπειας που ενώνει τους τρεις θριαμβευτές των εκλογών παρά τις διαφοροποιήσεις τους. Αν η ελληνική κοινωνία και η νέα ηγεσία της δεν καταφέρουν να ξεπεράσουν ολόκληρη την κληρονομιά της προηγούμενης τριακονταετίας, προχωρώντας μπροστά με πλατιά συναίνεση και ευρεία νομιμοποίηση, τότε η χώρα θα βυθιστεί.

* Ο κ. Στάθης Ν. Καλύβας είναι καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Γιέιλ